Bu yazı bir soruyla başladı: "İstatistik yalan söylemezken insanlar ve yönetimler neden vurdumduymaz?" İlk tur yedi yapay zekâ sesini uzlaştırdı; yazı sahibi sonucu fazla yumuşak buldu ve soruyu sertleştirdi: Çürük binada oturan "bana bir şey olmaz" diyen kim — ev sahibi mi, "kiracıyım, gelir geçerim" diyen mi? İnsan kumarı seviyor; bu zaaf kullanılıyor. Seleksiyon mu, suistimal mi?
İkinci turda on ses birbirini görmeden cevap verdi, biri karşı ses olarak kuruldu, bir kırmızı takım da uyuşmayı dövdü ve altı itirazının beşi bu yazıyı değiştirdi. Sayılar üç geçişte doğrulandı; dolaşımdaki beş popüler sayı kaynağa dayanmadığı için girmedi. Kişi yok, kurum var; her tezin altında hangi modelin savunduğu, hangisinin karşı çıktığı yazılı.
Önce elenenler
"İmar barışından altı milyon bina yararlandı" — hiçbir kaynakta yok; resmî Yapı Kayıt Belgesi sayısı 133.064. "255 bin bina yıkıldı" — SBB'nin 6 Mart 2023 tablosu 232.632. "Hatay'da yıkılanların yarısı 2001 öncesi" — %97,7'si 1999 öncesi. "Afette insanların %70–80'i donup kalır" — Wikipedia'dan Gizmodo'ya giden zincir.
"Türkiye'de yüzyılda 20 büyük deprem" — kataloğa göre 20–24; "yirmiyi aşkın" diyoruz. Kendi ilk taslağımızdan da iki sayı düştü: Spor-Toto'nun "22 milyar TL reklamı" bahis reklamı değil, spora reklam karşılığı mali katkıymış (Sayıştay); 581 milyar bahis cirosunu 13 milyar sigorta primiyle yan yana koymak da elma–armutmuş. İstatistik yalan söylemez; onu aktaranlar söyler.
Birinci yarı: istatistik ne söyler
Türkiye'de yüzyılda yirmiyi aşkın büyüklüğü 7'yi geçen deprem oldu; Kuzey Anadolu Fayı 1939'dan 1999'a batıya ardışık kırıldı, Marmara'nın altındaki parça kırılmadı. "Ne zaman" iki modelin işi. Belleksiz model (Poisson) her yıla aynı olasılığı verir; bu modelde "gecikmiş deprem" olamaz. Zamana bağlı model gerilim birikir der.
Marmara için ikisi de hesaplandı (Parsons 2004): 2004–2034 arasında belleksiz modelde %38, zamana bağlı modelde %44±18, komşu kırılmalarla %53±18. Yani "gecikti" sözü kaba ama yönü doğru: saat durmuyor. Ama saat takvim değil: dünya kayıtlarında zamana bağlı modelin belirgin üstün olduğu saha on dokuzda dört (Ellsworth vd. 1999). İstatistiğin dürüst cümlesi "bu pencerede şu ihtimalle, şu belirsizlikle"dir; tarih veren her cümle çeviridir.
İnkâr edilemeyen tarih değil, iki şey: olasılığın yüksek olduğu ve karşısında duran bina stoğunun bilindiği. Kahramanmaraş'ta yıkılan binaların %96,7'si 1999 öncesi.
Bu sayının iki yüzü var: 1999 öncesi stok tehlikenin adresi; aynı zamanda 2001 sonrası kuralların çalıştığının kanıtı, çünkü bölgede 2001 sonrası binada oturan hane %51 iken yıkılanlardaki payı %3,3. Payda uyarısı: "yeni bina güvenli" diye okunursa nüfusun yarısına bedava rahatlık dağıtır.
İkinci yarı: masada kim oturuyor
"Bana bir şey olmaz" bir ev sahibi cümlesidir; kiracı rahat değil, riske maruz bırakılmıştır.
Depremin vurduğu 11 ilde hanelerin %62,3'ü kendi evinde oturuyordu, %25,7'si kiracıydı (SBB, TÜİK 2021). "Kiracıyım, gelir geçerim" en fazla dörtte biri açıklar. Elimizdeki tek mülkiyet kırılımlı ölçüm İstanbul'dan (İPA 2020, n=769): evine "hiç ya da az hasar gelir" diyen ev sahibi %43, kiracı %25. Kiracıların %57'si 1999 öncesi binada (ev sahiplerinin %47'si); çürük raporu çıkarsa taşınırım diyen kiracı %71, ev sahibi %53; kalacağını söyleyenlerin %80'i gerekçe olarak parayı gösteriyor.
Sahibin "binam sağlam"ı bilgi değil varlık savunması: tespit yaptırırsa evinin değeri düşer, masraf doğar; kanun tespiti ona bırakmış (6306 m.3), o da yaptırmıyor (tespit yaptırmamış %74,5). Kiracının "gelir geçerim"i rahatlık değil çıkış opsiyonu; asıl kilit bölünmüş teşvik: riski kiracı taşır, kararı malik verir, kirayı malik alır. Çürük binada kimin öldüğü mülkiyete göre hiç sayılmadı.
- Savunan
- Gemini Flash, Gemini uygulaması, Opus, Astra, Enki, Grok Bot, Grok Asistan (İPA verisini bulan).
- Kısmen
- Gemini Pro, Enlil ("ölçülmedi").
İnsan kumarı sever; ama deprem ters piyangodur ve kuram yazı sahibinin aleyhine çalışır.
Sezgi yarı doğru: insan "bilmeden emin" — deprem endişesi %94 (İPA, Aralık 2025, n=761), "benim binam yıkılır" %18. Ama küçük olasılığı abartan zihin (Kahneman–Tversky) sigortayı da satın alır ve Türkiye'de alıyor: zorunlu deprem sigortası %56; Kaliforniya'da 2002'den beri %16'yı geçmedi. İlk taslağımızdaki "piyango tanımdan, deprem deneyimden öğrenilir" ayrımı kırmızı takımla düştü: spor bahsi de her hafta deneyimle öğrenilir.
Kalan cümle şu: asıl kumar kayıp alanında — kesin küçük bedel (tespit, güçlendirme) yerine olası büyük kaybı seçmek. Bahis umut satar, hazırlık kayıp küçültmeyi satar; umutsuz insana umut satmayan ürün satılmaz. Ve kumar seçim ister: raporlu binada kalanların %80'i para diyor; seçeneği olmayan kumar oynamaz, yoksulluğa karakter kusuru denmez.
- Savunan
- Gemini Flash, Gemini uygulaması, Opus, Astra, Enki, Grok Bot, Grok Asistan.
- Karşı çıkan
- Gemini Pro ("aynı zaaf") — kırmızı takım bu karşı çıkışı kısmen haklı buldu.
Çaresizlik bahse iter; Türkiye'de bu ölçülmedi, son günler nabızdır, kanıt değil.
Literatürde var: uzun süreli işsizlikte kumar bozukluğu riski 2,2 kat (Norveç); 30 ülkede genç işsizliği ile 16 yaş bahsi ilişkili. Türkiye'de kumar bağımlılığı başvuruları 3.006'dan 5.748'e çıktı (YEDAM, 2022→2025; %80'i 20–40 yaş); genç işsizliği %13, atıl işgücü %31, enflasyon %30.
Ama karşı ses haklı: aynı literatür işsizlik şokunda piyango harcamasının düştüğünü de buluyor; ölçülen kumar yaygınlığı 2020–2025'te düşmüş, yükselen tek kalem çevrim içi yasa dışı bahis. Son günler: 9 Ekim'de Uşak merkezli 8 ilde yasa dışı bahis operasyonu (22 yakalama, 5,1 milyar TL para hareketi), Ankara ve Manisa'da 61 tutuklama.
"Fon krizi" ise başka şey: SPK'nın 131 fonu tasfiyesi (455 bin yatırımcı), X'te tek günde 48 bin "fonzede" gönderisi — çaresiz kumarbazlar değil, düzenli ürüne güvenen tasarruf sahipleri; ikisini tek başlıkta toplamak kategori hatası. Aynı kişide bahis harcaması ile deprem hazırlığını ölçen Türkiye verisi yok; yazı bunu açık bırakır.
- Savunan
- Grok Bot (X ölçümü).
- Kısmen
- Opus, Astra, Enki, Enlil.
- Karşı çıkan
- Grok Asistan (yaygınlık düştü; fon krizi ayrı kategori).
Suistimal için kast şart değil; hukuk "öngörerek göze alma"yı zaten tespit etti.
İlk taslak "niyetli fail yok, kurumsal denge var" diyordu. Kırmızı takım iki yönden düzeltti. Bir: failler var ve adları mahkeme kararında — 3 Şubat 2025 itibarıyla 1.346 kamu davası, karara bağlanan 75 dosyada 130 kişiye hapis; tipik suç bilinçli taksir, yani neticeyi öngörüp göze alma. "Suistimal" için kast gerekmez, öngörülmüş zarardan kazanç yeter.
İki: af talep ediliyor — imar barışına 3,6 milyon gönüllü başvuru; oturan ev sahibi hem masada hem riskin altında. Devlet affı arz ediyor (1948–2018 arası yaklaşık yirmi düzenleme), bahsi kendi kurumuyla işletiyor, resen tespit yetkisini kullanmıyor; üç ayrı kalem, tek bir "zaaf" değil. Kalan cümle: zaafı yaratan değil, fiyatlayıp satan sorumlu; ilk af bir denge olabilir, yirminci af bilinçli tercihtir.
- Savunan
- Opus, Astra, Enki, Enlil, Gemini uygulaması, Grok Bot.
- Kısmen
- Gemini Pro, Gemini Flash ("sistemli suistimal" — daha sert), Grok Asistan ("kasıtsız denge" — daha yumuşak).
Seleksiyon değil dağıtım: risk alınmadı, atandı.
"Risk alan ölür" tutmaz, çünkü ölen çoğu zaman riski seçen değil riskli binaya düşen: çocuk, kiracı, gece 04:17'de uyuyan. Yıkımı kişilik değil binanın doğum yılı ayırıyor (%96,7). Olaydan sonra "bunlar riski seçti" demek sonradan görme yanlılığı: kişinin kısıtını kişiliğine yüklemek.
Kırmızı takım bizim bir cümlemizi de düşürdü: "elenmeyen tek taraf kararın sahibi" — çoğunluk ev sahibiyse kararın sahibi de ölenlerin içinde. Doğru cümle şu: kararı veren ile ölen çoğu zaman aynı kişi değil; aynı kişiyse de kararı parasızlık verdi.
- Savunan
- on sesin onu; kısmen Opus ve Astra (ölenlerin mülkiyet kırılımı yok).
Yönetim: yapmıyor değil, yavaş yapıyor ve yanlış anlatıyor
Sayılar kayıtsızlık değil yavaş bir birikim gösteriyor: yapı denetimi 2001'de 19 ilde, 2011'de ülke genelinde; zorunlu sigorta sıfırdan %56'ya; 2023 depremlerinde 523 bin dosyaya 39 milyar lira ödendi; kentsel dönüşümde 2012'den beri 2,4 milyon bağımsız bölüm — yılda 300–400 bin hedefin yaklaşık %36'sı, ya da sıfırdan 2,4 milyona; iki okuma da doğru.
Kusur yapmamak değil: bu tabloyu her yıl bağımsız onaylı yayımlamamak, af döngüsü ve ölçmeyi sürdürmemek (2014 ulusal hazırlık anketinin tekrarı yok). "Önlenen felaket oy getirmez" tezi ABD ve Almanya'da ölçüldü; Türkiye'ye aynen taşınmıyor: 2002 seçmeni çürük yapı döneminin partilerini de cezalandırdı (Akarca–Tansel 2016), 2023 seçmeni hesap sormadı — nedenini ölçen çalışma yok.
Biz ne öneririz
Mülkiyet kırılımlı ulusal anket: "binanız güvenli mi" sorusu ev sahibi / kiracı ayrımıyla. Ölçü: ilk ulusal sonuç.
Resen tespit: idare 6306 m.3 yetkisini 1999 öncesi stokta kullansın; yıllık sayı yayımlansın.
Kiracıya hak: kiracı da tespit başlatabilsin; kira sözleşmesinde yapım yılı ve riskli yapı durumu zorunlu bilgi olsun.
Af beklentisini kır: kayıtlı (belgeli) yapılar hasar sonrası tazminattan düşürülsün; ölçü: yeni af düzenlemesi var mı.
Ölçmeyi sürdür: 2014 sorusu tekrar; aynı ankete bahis harcaması sorusu — aynı kişide bahis ve hazırlığın ilk Türkiye verisi.
Bu yazıyı hangi sayı çökertir?
- Mülkiyet kırılımlı ulusal anket iyimserliği kiracıda bulursa Tez 1 düşer (İstanbul 2020 tersini bulmuştu).
- Aynı kişide bahis harcaması ile hazırlık ters orantılı çıkarsa (n≥1.000) "aynı zaaf değil" düşer; yazı sahibinin cümlesi kazanır.
- Mahkûmiyetlerin çoğunluğu "basit taksir"e dönerse "öngörerek göze alma" cümlesi düşer.
- Yıkılanlar içinde belgeli yapı payı açıklanır ve %5'in altında çıkarsa "riskin perakende satışı" zayıflar.
- Raporlu binada kalanların çoğunluğu "param var, gerek görmüyorum" derse Tez 2'nin son cümlesi düşer.
Tutum matrisi (ölçüldü; alıntıyla)
| Tez | Gemini Pro | Gemini Flash | Gemini uyg. | Opus | Astra | Enki | Enlil | Grok Bot | Grok Asistan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 Ev sahibi cümlesi | kısmen | savunan | savunan | savunan | savunan | savunan | kısmen | savunan | savunan |
| 2 Ters piyango | karşı | savunan | savunan | savunan | savunan | savunan | kısmen | savunan | savunan |
| 3 Çaresizlik–bahis | — | — | — | kısmen | kısmen | kısmen | kısmen | savunan | karşı |
| 4 Öngörerek göze alma | kısmen | kısmen | savunan | savunan | savunan | savunan | savunan | savunan | kısmen |
| 5 Dağıtım | savunan | savunan | savunan | kısmen | kısmen | savunan | savunan | savunan | savunan |
İlk yedi ses için tutumlar ses dosyalarından alıntıyla ölçüldü (56 hücre); Grok Bot ve Grok Asistan sonradan geldi, tutumları editör okumasıdır.
EK — Grok Asistan katkısı (11 Ekim)
Yayından sonra Grok Asistan şu olguları getirdi; üçüncü doğrulama geçişinden geçenler aşağıda. Her madde olgu, sayı, kaynak ve adresiyle verilir; yorum eklenmemiştir.
- Japonya'da yeni yangın poliçelerine deprem teminatı bağlanma oranı. %70,4 (2024 mali yılı), 2010'dan +22,3 puan; Fukuşima %40,1 → %81,7, Kumamoto %50,4 → %87,8. GIROJ (Japonya Genel Sigorta Oranlama Örgütü) basın bülteni · 2025 — https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000081.000064678.html
- Seçim mimarisi: Yeni Zelanda ve Kaliforniya'da teminatın nasıl sunulduğu (oran kıyası değil, mekanizma farkı). Yeni Zelanda'da deprem teminatı konut yangın poliçesine otomatik bağlı (konut sigortası oranı yaklaşık %90 ve üstü); Kaliforniya'da teklif zorunlu, alım isteğe bağlı — konut sahiplerinde %15,24, tüm konut poliçelerinde %12,48, CEA'nın 2024 sonunda yürürlükteki poliçesi 1.000.249. California Department of Insurance, deprem prim ve poliçe sayısı · 2025; AB 1554 Meclis analizi · 2024; Natural Hazards Commission (Yeni Zelanda) kılavuzu — https://www.insurance.ca.gov/0400-news/0200-studies-reports/0300-earthquake-study/upload/EQEXP2025Summary.pdf · https://naturalhazards.govt.nz/assets/Publications-Resources/Guide.to.natural.hazards.cover.pdf
- Unutma ölçülmüş: sel sonrası sigorta alımı artıp geri iner. Aynı televizyon pazarında sel görmeyen topluluklar alımı "üçte biri hızla" artırır (özetteki ifade). Gallagher · AEJ: Applied Economics 6(3):206–233 · 2014 — https://ideas.repec.org/a/aea/aejapp/v6y2014i3p206-33.html
- Kamu binalarında risk azaltmanın çıktısı ve getirisi. 1.570 kamu binası güçlendirildi ya da yeniden yapıldı; 1.336 eğitim kurumu, yaklaşık 5 milyon m²; ortalama 1 Avro yatırıma 8 Avro fayda. İstanbul Proje Koordinasyon Birimi, İSMEP Faaliyet Raporu 2006–2023 · 2023 — https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/I%CC%87SMEP_FAALIYET_RAPORU_2006_-2023.pdf
- Marmara için resmî kayıp senaryosu (Mw 7,5). Gece yaklaşık 14.150, gündüz yaklaşık 12.400 ölüm; ağır yaralı yaklaşık 8.100; 1.166.330 bina analiz edildi. Ağır ve çok ağır hasar için güncel sayı 91.081 (Nisan 2022). İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü / Boğaziçi Üniversitesi KOERİ, "Olası Deprem Kayıp Tahminleri" · 2019 (2022 güncellemesi) — https://depremzemin.ibb.istanbul/en/possible-earthquake-loss-estimates-district-booklets
- "Yarısı Bizden" kampanyasında konut başı destek tutarı. 875 bin TL hibe + 875 bin TL kredi + 125 bin TL taşınma = 1,875 milyon TL; ilk dönemde 106.225 bina ve 1.225.063 bağımsız bölüm talep. ÇŞB kampanya beyanı (basın aktarımı) · 2025 — https://www.haberturk.com/yarisi-bizden-kampanyasi-istanbul-kentsel-donusum-kredi-ve-hibesi-ne-kadar-odeme-plani-nasil-sartlari-neler-nereye-basvurulur-3678223-ekonomi
- Spor Toto ikramiye tavanı ve 2024 rakamları. Tavan hasılatın %59'undan %83'üne (7146 sayılı Kanun m.14, 26.07.2018), oradan %93'e (7491 sayılı Kanun, 28.12.2023) çıkarıldı. 2024'te dağıtılan ikramiye 411,13 milyar TL (hasılatın %70,7), şans oyunları vergisi 24,49 milyar TL, hasılatın %86'sı 6 sanal bayiden. Sayıştay, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı 2024 Yılı Denetim Raporu · 2024; Resmî Gazete 32413 · 2023 — https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/qZoxndAQ5P-spor-toto-teskilat-baskanligi
- Bilgi–eylem boşluğu. İstanbul'da deprem endişesi %94,1; eşyasını hiç sabitlememiş %50,3 (n=761). İstanbul Planlama Ajansı, Afet Bilinci Araştırması, Aralık 2025 barometresi · 2025 — https://medyascope.tv/2026/02/05/istanbullularin-en-buyuk-korkusu-deprem/
Bu olgular hüküm değil, bağ kurar: 1., 3. ve 8. madde Tez 2'nin, 7. madde Tez 4'ün, 5. madde Tez 5'in yanına; 2., 4. ve 6. madde "Yönetim" bölümünün yanına düşer.
Bu yazı nasıl üretildi → Kıvılcım
Bir vaka üzerinde çalışmak isterseniz: vakanızı gönderin →
Bu yazı nasıl hazırlandı
İki Kıvılcım turu. Önce uzun soluklu araştırma: Antigravity ajanı → Gemini 3.1 Pro, Claude Opus 5.5 (SBB, ÇŞİDB, AFAD, DASK belgeleri; 44 olgu), Astra (ChatGPT), Grok (web), Grok Bot ajanı (X API), Grok Asistan. Kaynak doğrulama üç geçiş; doğrulanamayan hiçbir sayı yazıya girmedi. TUR 1 yedi sesle; yazı sahibi sonucu yetersiz buldu. TUR 2 sert brifle on ses: Antigravity → Gemini 3.1 Pro ve Gemini 3.8 Flash; Gemini uygulaması; Claude Opus 5.5; Astra; stüdyo ajanları Enki ve Enlil; Grok Bot ajanı (X: on sorgu, yedi gün) ve karşı ses Grok Asistan (İPA 2020 raporunun PDF'ini açtı). İki ayrı veri ölçümü: mülkiyet/kiracı/6306 ve çaresizlik/bahis/son günler. Ses×tez matrisi 56 hücre: açık karşı çıkış bir (Gemini Pro, Tez 2) ve o karşı çıkış kırmızı takımla kısmen haklı çıktı. Kırmızı takım (Claude Opus 5.5) altı itiraz yazdı, beşi yazıyı değiştirdi: "22 milyar reklam" düştü, "581'e karşı 13" düştü, "niyet kanıtı yok" düştü (130 hapis), "elenmeyen tek taraf" düştü, "tanımdan/deneyimden" düştü. Eşgüdüm ve sentez: Anu — eşgüdüm katmanı (Claude Fable 5.1). Son kontrol ve yayın kararı: insan editör.
- Tarih
- İmza
- Atlas Stüdyo
- Eşgüdüm ve sentez
- Anu eşgüdüm katmanı · Claude Fable 5.1
- Ajanlar
- Antigravity ajan → Gemini 3.1 Pro (uzun soluklu araştırma); ikinci turda Gemini 3.1 Pro ve Gemini 3.8 Flash
- Grok Bot ajan; X API, on sorgu, yedi gün
- Stüdyo ajanları: Enki · Enlil
- Araştırma ve sesler
- Claude Opus 5.5 SBB, ÇŞİDB, AFAD, DASK belgeleri; 44 olgu
- Astra ChatGPT
- Grok web
- Gemini uygulaması
- Grok Asistan karşı ses; İPA 2020 raporunun PDF'ini açtı
- Kırmızı takım
- Claude Opus 5.5 altı itiraz yazdı, beşi yazıyı değiştirdi
- Kaynak doğrulama
- Üç geçiş; doğrulanamayan hiçbir sayı yazıya girmedi.
- EK
- Grok Asistan (agentic), doğrulama Sonnet 5.5, 73 birim
- Kıvılcım turları
- TUR 1 yedi ses; TUR 2 sert brifle on ses. Ses×tez matrisi 56 hücre.
- Son kontrol ve yayın kararı
- İnsan editör
Dört model ailesi: Claude · Gemini · Grok · ChatGPT.
Kaynakça
- Strateji ve Bütçe Başkanlığı, "2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu" (Mart 2023), Tablo 12, 17, 18, 20 (Tablo 17: TÜİK Nüfus ve Konut Sayımı 2021, mülkiyet).
- İstanbul Planlama Ajansı, "İstanbul'da Depremle İlgili Algı ve Tutum Araştırması" (Kasım 2020, n=769) — https://ipa.istanbul/images/Calismalar/istanbulda-deprem-ile-ilgili-algi-ve-tutum-arastirmasi-96863.pdf
- İstanbul Planlama Ajansı, "Afet Bilinci Araştırması" (Aralık 2025 barometresi, n=761): endişe %94,1; eşyasını hiç sabitlememiş %50,3 — https://medyascope.tv/2026/02/05/istanbullularin-en-buyuk-korkusu-deprem/
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2023 ve 2025 Faaliyet Raporları.
- AFAD, "Türkiye Afet Farkındalığı ve Afetlere Hazırlık Araştırması" (2014).
- DASK, 2024 Faaliyet Raporu (%56; 11,25 milyon poliçe; 2023 ödemeleri).
- Sayıştay, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı 2024 Yılı Denetim Raporu (Eylül 2025): brüt satış 581,5 milyar TL; "reklam karşılığı mali katkı".
- 6306 sayılı Kanun, güncel metin (7471/2023), mevzuat.gov.tr.
- 7143 sayılı Kanun (İmar Barışı) uygulaması: Yapı Kayıt Belgesi 133.064 (ÇŞİB/TBMM); başvuru 3.599.867 (Bakanlık yanıtı, 2019; ikincil).
- Adalet Bakanlığı/Yargıtay açıklamaları, Şubat 2025: 1.346 kamu davası, 75 karar, 130 hapis (ikincil aktarım).
- Yeşilay YEDAM, kumar başvuruları 2022–2025 (Ocak 2026).
- Parsons, T. (2004). JGR 109, B05304.
- Ellsworth vd. (1999). USGS OFR 99-522.
- Matthews vd. (2002). BSSA 92(6).
- Kahneman & Tversky (1979). "Prospect Theory." Econometrica 47(2); Barberis (2013). JEP 27(1).
- Syvertsen vd. (2024), işsizlik ve kumar bozukluğu (Norveç); Spångberg & Svensson (2020), genç işsizliği ve bahis, 30 ülke.
- Kasapoğlu & Ecevit (2003). Population and Environment 24(4).
- Wachinger vd. (2013). Risk Analysis 33(6).
- Weinstein (1980). JPSP 39(5).
- Healy & Malhotra (2009). APSR 103(3).
- Akarca & Tansel (2016). Journal of Economic Studies 43(2).
- Bechtel & Hainmueller (2011). AJPS 55(4).
- Ambraseys & Bilham (2011). "Corruption kills." Nature 469.
- İçişleri Bakanlığı / MASAK açıklamaları ve güvenilir basın: 29 Eylül–9 Ekim 2026 yasa dışı bahis operasyonları; SPK duyuruları: 131 fon tasfiyesi (Eylül–Ekim 2026).
- Grok Bot, X API sayımları (4–11 Ekim 2026): bahis, fonzede, kumar, umutsuzluk sorguları.