Bir siteye "iyi" demek artık yetmiyor. İnsanlar bilgiyi iki yoldan buluyor. Biri arama motoru. Diğeri ChatGPT, Gemini, Perplexity gibi yapay zekâ asistanları. İkisi de sitenizi okur. Ama ikisi de farklı şeylere bakar.
Bu yazı, bir siteyi üç açıdan ölçmenin yolunu anlatıyor: klasik SEO, GEO (asistanlarda görünürlük) ve genel kalite. Her ölçüt için iki soru soruyoruz: Neden önemli? Nasıl bakılır?
Önce kavramlar: SEO ve GEO
SEO, arama sonuçlarında bulunabilir olmaktır. GEO ise (Generative Engine Optimization) bir asistan soruyu yanıtlarken sitenizi kaynak olarak göstermesidir.
İkisi birbirine rakip değil. Birçok asistan da web'i tarar, dizinlere dayanır ve sayfaları okur. Google, yapay zekâ özellikleri için ayrı bir "hile" olmadığını, temel SEO kurallarının burada da geçerli olduğunu söylüyor (Google Search Central: AI features). Yani sağlam bir temel, iki tarafa da yarar.
1. Bot erişimi: Sizi okuyabiliyorlar mı?
Neden önemli: Bir bot sayfanıza giremiyorsa, onu ne dizine alır ne de alıntılar. Bazı siteler, farkında olmadan asistan botlarını engelleyebiliyor. Bazen bir güvenlik duvarı, bazen eski bir robots.txt satırı yüzünden.
Nasıl bakılır:
siteniz.com/robots.txtdosyasını açın. Hangi botlara izin verildiğini okuyun (Google: robots.txt'ye giriş).- Asistan şirketleri bot adlarını yayımlıyor. OpenAI'nin botları için OpenAI bot belgesi, Perplexity için Perplexity bot belgesi, Google'ın tarayıcıları (Google-Extended dahil) için Google tarayıcı listesi var.
- Önemli bir ayrım: Bazı botlar model eğitimi için, bazıları kullanıcının sorusuna anlık yanıt için gelir. Birini kapatıp diğerini açık bırakmak mümkün. Kararı bilerek verin.
- CDN ya da güvenlik duvarı kullanıyorsanız, bot engelleme ayarlarına da bakın. robots.txt izin verse bile duvar kapıyı kapatabilir.
2. Dizine eklenme ve IndexNow
Neden önemli: Sayfa yayımlandı diye hemen bulunmaz. Arama motorunun onu keşfetmesi gerekir. Güncellemeler geç fark edilirse, eski bilgi dolaşmaya devam eder.
Nasıl bakılır:
- Google Search Console ve Bing Webmaster Tools içinde dizin raporlarına bakın. "Keşfedildi ama dizine eklenmedi" gibi durumlar ipucu verir.
- Site haritanız (sitemap.xml) güncel mi, kontrol edin.
- IndexNow, bir sayfa eklendiğinde ya da değiştiğinde bunu destekleyen arama motorlarına haber vermenizi sağlayan açık bir protokol. Sitenizde bir anahtar dosyası olup olmadığına ve değişikliklerin bildirilip bildirilmediğine bakın. Not: Her arama motoru IndexNow'u kullanmıyor. Desteği protokolün kendi sayfasından kontrol edin.
3. llms.txt: Asistanlara bir yol haritası
Neden önemli: Web sayfaları insanlar için yapılır. Menü, reklam, betik derken asıl bilgi kaybolabilir. llms.txt, sitenin kökünde ya da bir alt yolunda duran kısa bir Markdown dosyası. Asistanlara "önemli bilgi burada" diye yol gösterir.
Dürüst bir not: llms.txt resmi bir standart değil, bir öneri. Kendi sayfası da kendini böyle tanımlıyor (llmstxt.org). Aynı sayfa, binlerce sitenin dosyayı yayımladığını ve bazı araçların onu denetlediğini söylüyor. Ama hangi asistanın onu ne ölçüde kullandığı her şirket için açıkça belgelenmiş değil. Bu yüzden llms.txt'yi "zararsız ve faydalı olabilir bir ek" olarak görün, sihirli bir anahtar olarak değil.
Nasıl bakılır:
siteniz.com/llms.txtadresi açılıyor mu?- İçinde bir H1 başlık (biçimde zorunlu olan yalnız budur), kısa bir özet ve önemli sayfalara bağlantılar var mı? Biçim kuralları llmstxt.org üzerinde.
- Bağlantılar çalışıyor mu? Bilgiler sitedeki güncel bilgilerle aynı mı?
4. Yapısal veri (schema)
Neden önemli: Yapısal veri, sayfanın ne anlattığını makinelere açıkça söyler. "Bu bir kuruluş", "bu bir makale", "yazarı bu kişi" gibi. Arama motorları zengin sonuçlar için bunu kullanır. Asistanlar için de sayfayı yanlış anlama riskini azaltabilir.
Nasıl bakılır:
- Kullanılan türlerin schema.org sözlüğünde karşılığı olmalı.
- Google Zengin Sonuç Testi ve Schema Markup Validator ile sayfayı test edin.
- En sık sorun hata değil, çelişkidir. Yapısal veride bir adres, sayfada başka bir adres yazıyorsa makine hangisine inanacağını bilemez. Telefon, adres, çalışma saati, fiyat gibi bilgileri sayfalar arasında karşılaştırın.
5. Kaynak katmanı: İddialarınız neye dayanıyor?
Neden önemli: Asistanlar yanıt verirken güvenilir görünen kaynakları tercih edebilir. Google da içerik için "faydalı, güvenilir, insan için yazılmış" olmayı öne çıkarıyor (Google: faydalı içerik oluşturma). Kaynaksız bir rakam ya da iddia, hem okurun hem makinenin güvenini zayıflatır.
Nasıl bakılır:
- Sayfadaki her önemli sayı ya da iddianın yanında birincil kaynağa bağlantı var mı? (Haberden değil, asıl rapordan, kurumdan, yasadan.)
- Yazar ve güncelleme tarihi görünür mü?
- Aynı bilgi farklı sayfalarda farklı mı yazıyor?
6. Asistanlarda görünürlüğü nasıl ölçersiniz?
Neden önemli: GEO'nun sonucu, asistanın yanıtında adınızın ve bağlantınızın geçmesidir. Bunu tahminle değil, deneyerek görmek gerekir.
Nasıl bakılır:
- Müşterinizin soracağı 10-20 gerçek soruyu yazın.
- Bu soruları ChatGPT, Gemini ve Perplexity'de sorun. Yanıtta siteniz kaynak olarak geçiyor mu, not edin.
- Yanıtlar kişiye, konuma ve zamana göre değişebilir. Bu yüzden tek seferlik bir deneme kesin sonuç değildir. Aynı soruları belirli aralıklarla tekrarlayın ve eğilime bakın.
- Sunucu kayıtlarında (log) asistan botlarının ziyaretlerini ve analitikte bu kaynaklardan gelen trafiği izleyin.
7. Hız: Core Web Vitals
Neden önemli: Yavaş site, hem okuru hem botu yorar. Google, kullanıcı deneyimini üç temel ölçüyle tanımlıyor: LCP (ana içeriğin yüklenmesi), INP (tıklamaya tepki) ve CLS (sayfanın kayması). Önerilen eşikler LCP için 2,5 saniye, INP için 200 milisaniye, CLS için 0,1 (web.dev: Web Vitals).
Nasıl bakılır:
- PageSpeed Insights ile hem mobil hem masaüstü ölçün.
- "Saha verisi" (gerçek kullanıcılar) ile "laboratuvar verisi" (tek test) farklıdır. Karar için saha verisine öncelik verin.
- Sunucunun ilk yanıt süresine, sayfa boyutuna ve her sayfada tekrar eden ağır şablon parçalarına bakın.
8. Erişilebilirlik
Neden önemli: Erişilebilir site herkes içindir: görme engelli bir okur, eski bir telefon, zayıf bir bağlantı. Ayrıca iyi işaretlenmiş bir sayfa, makinelerin de daha kolay okuduğu bir sayfadır.
Nasıl bakılır:
- Uluslararası referans W3C WCAG 2.2 yönergeleri.
- Görsellerde anlamlı alternatif metin var mı?
- Başlık sırası düzgün mü (H1, H2, H3)?
- Metin ile arka plan arasında yeterli kontrast var mı?
- Site yalnız klavyeyle gezilebiliyor mu?
- Otomatik araçlar (ör. Lighthouse) iyi bir başlangıçtır ama her sorunu bulmaz. Elle de deneyin.
9. Temel etiketler
Neden önemli: Sayfa başlığı ve açıklaması, arama sonucunda insanın gördüğü ilk şeydir. Eksik ya da her sayfada aynıysa, sayfalar birbirinden ayırt edilmez.
Nasıl bakılır:
- Her sayfanın kendine özgü bir
<title>ve meta açıklaması var mı? - Kanonik (canonical) etiketi doğru adresi gösteriyor mu?
- Paylaşım için Open Graph etiketleri dolu mu?
10. KVKK ve sağlık içeriği sınırları
Neden önemli: Görünür olmak, kurallara uymayı gerektirir. Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesi KVKK kapsamındadır (Kişisel Verileri Koruma Kurumu). Sağlık gibi hassas alanlarda tanıtım ve reklam için ayrıca sektörel kurallar vardır. Kurala aykırı bir içerik, iyi sıralansa bile risktir.
Nasıl bakılır:
- Aydınlatma metni ve çerez bilgilendirmesi var mı, kolay bulunuyor mu?
- Formlar hangi veriyi topluyor ve neden? Gereğinden fazlası isteniyor mu?
- Sağlık içeriğinde kesin sonuç vaadi, önce-sonra iddiası ya da kaynaksız tedavi sözü var mı?
- Site HTTPS ile açılıyor mu, güvenlik başlıkları tanımlı mı?
- Sektörünüzdeki güncel kurallar için bir hukuk danışmanına danışın. Bu yazı hukuki görüş değildir.
Kısa bir kontrol listesi
- robots.txt ve güvenlik duvarı, istediğiniz botlara açık mı?
- Sayfalar dizinde mi, değişiklikler bildiriliyor mu?
- llms.txt var mı ve güncel mi? (Öneri, standart değil.)
- Yapısal veri geçerli mi, sayfayla çelişiyor mu?
- İddiaların birincil kaynağı var mı?
- Asistanlara gerçek sorular sorup düzenli kayıt tutuyor musunuz?
- Core Web Vitals eşiklerinin içinde misiniz?
- Site herkes için kullanılabilir mi?
- Başlık ve açıklamalar her sayfada özgün mü?
- KVKK ve sektör kuralları karşılanıyor mu?
Bu yazının arkasında ne var?
Bu ölçütleri yalnız yazmadık, bir araca da döktük. Atlas Analiz adını verdiğimiz bir site analiz motoru ve onun mobil uygulamasını yaptık.
Ne yaptık? Motor bir sitenin birçok sayfasını birlikte okur. 10 SEO ve 8 GEO ölçütüne bakar: bot erişimi, llms.txt, yapısal veri, sayfalar arası tutarlılık, kaynaklar, hız, KVKK ve sağlık tanıtım sınırları. Her sayfa için okurun gözünden bir soru sorar ve tek satırlık bir hüküm yazar. Önerileri üç parçalı verir: ne gördük, neden önemli, ne yapmalı. Sonuç kısa, 8 satırlık bir özettir. (Ölçüt ve satır sayıları kendi motorumuzdan.)
Nasıl yaptık? Ortak bir çalışma panosunda, birkaç yapay zekâ ajanıyla birlikte. Plan, kod, arayüz dili ve denetim ayrı ajanlara verildi; işler panoda kayıtla yürüdü. Bu yazı da yayından önce Reaper'ın kaynak denetiminden geçti.
Kanıtı nerede? Yöntemin ve ölçütlerin özeti atlasmaster.app kanıt sayfasında.
Atlas Analiz uygulaması yakında.